Beneficiair aanvaarden is voor veel erfgenamen een veilige keuze: u bent in beginsel niet met uw eigen vermogen aansprakelijk voor de schulden van de overledene. Daar staat tegenover dat de nalatenschap dan volgens de wettelijke regels moet worden vereffend (artikel 4:202 lid 1 onder a BW). Zonder benoemde vereffenaar zijn de erfgenamen zelf de vereffenaars (artikel 4:195 lid 1 BW), met alle verplichtingen die daarbij horen: schuldeisers oproepen, een boedelbeschrijving ter inzage leggen, en zo nodig een uitdelingslijst opstellen.
De uitzondering voor de executeur
Dezelfde bepaling bevat een uitzondering. Heeft de overledene in zijn testament een executeur met beheer benoemd, dan hoeft de nalatenschap niet volgens de wettelijke regels te worden vereffend als die executeur verklaart dat de goederen van de nalatenschap ruimschoots toereikend zijn om alle schulden te voldoen. Dit heet de ruimschoots toereikend-verklaring, of kortweg ruimschootsverklaring.
De executeur kan de nalatenschap dan blijven afwikkelen zoals bij executele gebruikelijk is, zonder de formele stappen van de vereffening. Dat is geen ontsnappingsroute, maar een uitzondering voor duidelijk positieve nalatenschappen. Het kan tijd en kosten besparen, bijvoorbeeld wanneer een minderjarige erfgenaam uit voorzorg beneficiair moest aanvaarden (artikel 4:193 BW) terwijl de nalatenschap overduidelijk positief is.
Zonder executeur bestaat deze uitzondering niet. Erfgenamen die zelf beneficiair hebben aanvaard, kunnen de vereffening dus niet met een eigen verklaring overslaan.
Ruimschoots is meer dan voldoende
"Ruimschoots" betekent dat er een duidelijke marge moet zijn. Een nalatenschap die naar verwachting net positief uitkomt, voldoet daar niet aan. Zijn er onzekere posten, zoals een woning waarvan de verkoopopbrengst nog niet vaststaat of een lopende procedure, dan is terughoudendheid geboden.
De verklaring is geen vrijbrief
Blijkt de executeur tekort te schieten of blijken de schulden toch groter, dan kan een belanghebbende alsnog de benoeming van een vereffenaar vragen (artikel 4:203 lid 1 onder b BW). In een zaak bij Rechtbank Midden-Nederland benoemde de rechtbank op verzoek van een schuldeiser een vereffenaar, ondanks een eerder afgelegde ruimschootsverklaring (4 juni 2018, ECLI:NL:RBMNE:2018:2451). Dat is een voorbeeld van één beslissing, geen vaste regel. Ook met een ruimschootsverklaring moet de executeur bovendien met bekwame spoed een boedelbeschrijving opmaken (artikel 4:146 lid 2 BW).
Bent u executeur en twijfelt u of u een ruimschootsverklaring kunt afleggen? Laat de nalatenschap dan eerst goed in kaart brengen. Een te snel afgelegde verklaring kan later tot aansprakelijkheid leiden.